آیا بازی‌های کامپیوتری و دیجیتال می‌توانند خطر دمانس را کاهش دهند؟

یک مطالعه بسیار جالب که به‌تازگی در ژورنال Alzheimer’s & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions منتشر شده، نتایج ۲۰ ساله یک مطالعه بزرگ (ACTIVE) را بررسی کرده است. در این مطالعه، ۲۸۰۲ فرد سالمند ۶۵ سال به بالا به چهار گروه تقسیم شدند: تمرین سرعت پردازش، تمرین حافظه، تمرین استدلال و گروه کنترل. شرکت‌کنندگان در گروه‌های مداخله تا ۱۰ جلسه تمرین طی ۵ تا ۶ هفته انجام دادند و بخشی از آنها نیز حدود یک و سه سال بعد جلسات تقویتی (booster) دریافت کردند. در تحلیل نهایی، اطلاعات ۲۰۲۱ نفر از طریق پرونده‌های Medicare تا ۲۰ سال پیگیری شد.

کاهش ۲۵ درصدی خطر دمانس با تمرین سرعت پردازش

نتیجه جالب بود: در افرادی که تمرین سرعت پردازش را همراه با جلسات تقویتی دریافت کرده بودند، خطر تشخیص آلزایمر و دمانس‌های مرتبط (ADRD) حدود ۲۵٪ کمتر از گروه کنترل بود؛ ۳۹.۸٪ در برابر ۴۸.۷٪. نکته مهم‌تر اینکه افرادی که تمرین سرعت پردازش را بدون جلسات تقویتی دریافت کرده بودند، کاهش معناداری در خطر نشان ندادند.

آیا هر بازی مغزی و کامپیوتری این اثر را دارد؟

اما این یافته به معنی آن نیست که هر بازی کامپیوتری یا هر «بازی مغزی» می‌تواند از دمانس پیشگیری کند. تمرین مورد استفاده در این مطالعه یک برنامه بسیار مشخص و تطبیقی برای افزایش سرعت پردازش دیداری و توجه تقسیم‌شده بود؛ تمرینی که نسخه امروزی آن با نام Double Decision شناخته می‌شود.

پژوهشگران احتمال می‌دهند تفاوت این تمرین با آموزش حافظه و استدلال—از جمله ماهیت تطبیقی، سرعت بالای پاسخ‌ها و درگیر شدن فرایندهای نزدیک‌تر به یادگیری رویه‌ای—ممکن است در ماندگاری اثر نقش داشته باشد؛ اما این سازوکار هنوز قطعی نیست.

جمع‌بندی و رویکرد جامع به سلامت مغز

این یافته بسیار امیدوارکننده است، اما برای پیشگیری از دمانس همچنان باید مجموعه‌ای از عوامل قابل‌تغییر مانند فعالیت بدنی، سلامت قلب‌وعروق، خواب، تعامل اجتماعی و تحریک شناختی را در نظر گرفت.

مراجع

1. N. B. Coe, K. E. M. Miller, C. Sun, E. Taggert, A. L. Gross, R. N. Jones, C. Felix, M. S. Albert, G. W. Rebok, M. Marsiske, K. K. Ball, and S. L. Willis, "Impact of cognitive training on claims-based diagnosed dementia over 20 years: evidence from the ACTIVE study," Alzheimer's & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions, vol. 12, no. 1, Art. no. e70197, Feb. 2026, doi: 10.1002/trc2.70197.